47-DİĞER TEMİZ ENERJİ KAYNAKLARI

Temiz enerji, kısaca içinde bulunduğu habitatla uyumlu, çevreye olan etkisi nötr olan yenilenebilir enerji kaynaklarını nitelemektedir. Güneş enerjisinden başka, hidroelektrik, rüzgar enerjisi, biyoenerji, jeotermal en temel ve aynı zamanda kullanımı yaygın olan, ticarileşmiş yenilenebilir enerji kaynaklarıdır. Bu sayılan kaynakların yanı sıra dalga-gelgit enerjisi ve hidrojen de kullanımı yaygın olmayan diğer temiz enerji kaynakları arasındadır.

Hidroelektrik

Hidroelektrik dünyada yayılımı en fazla olan yenilenebilir enerji kaynağıdır. Temel prensipten, elektrik elde etmek için suyun akış gücüyle çevrilen türbinlerden yararlanılır. 2019 itibariyle 1.308 GW kurulu güçle dünyadaki birincil enerji tüketiminin %15.9 ?%6,4’ünü karşılamaktadır. Bazı ülkeler, enerji üretimlerinde bu kaynağı yoğun olarak kullanmaktadırlar. Örneğin Norveç elektriğinin %99’unu hidroelektrik santrallerinden sağlamaktadır. Ülkemizde de 2019 itibariyle 20,5 GW’ı barajlı, 7.8 GW’ı nehir tipi olmak üzere toplamda 28.3 GW hidroelektrik kurulu gücü bulunmaktadır.Temelde nehir tipi (göl tipi) ve barajlı (rezervuarlı-depolamalı) olmak üzere iki ayrılır. Baraj tipine depolamalı da denilebilir. Baraj tipi hidroelektrik santraller çevreye, nehir tipi olan hidroelektrik santralleri ve diğer yenilenebilir enerji türlerine göre daha fazla etki edebilmektedir. Bu yüzden nehir tipi hidroelektrik santraller daha çevre-dostu temiz enerji kaynakları olarak görülmektedir.

Rüzgar Enerjisi

Rüzgar enerjisi, hidroelektrik santrallerinden sonra dünyada en yaygın olan yenilenebilir enerji kaynağı olarak 2019 itibariyle 622 GW kurulu güçle birincil enerji tüketiminin %2,2’sini karşılamaktadır. Rüzgar gücüyle tübinlerin dönmesiyle elektrik üretmektedir. Daha yüksek çıkış gücü olan türbinlerle güneş enerjisine kıyasla daha büyük ölçekli kurulumlar yapılabilmektedir. Kullanım yeri itibariyle, karasal (onshore) ve deniz-üstü(offshore) kurulumları vardır. Karasal olan rüzgar enerji santralleri toplam rüzgar enerjisi santrali kurulu gücünün %95’ini oluşturmakla birlikte, deniz-üstü santraller son yıllarda artış göstermektedir. Yine türbin modellerinin ve güçlerinin gelişmesi ve fiyatların da belirgin bir düşüş sergilemesi ve yenilenebilir enerjinin ülkeler bazında değişen teşvik mekanizmalarıyla önceliklendirilmesi neticesinde rüzgar enerjisi kurulumları kaydadeğer bir artış göstermiştir. Ülkemizde rüzgar enerjisi kurulu gücü 2020 itibariyle 8,3 GW’a erişmiştir.

Biyoenerji

Biyoenerji, geleneksel biyokütle ve biyoyakıtları kapsar. Biyokütlede enerji, bitki, orman ve hayvan atıklarının çeşitli teknolojilerle işlenmesi sonucu elde edilir. Biyokütle tesisleri için hammadde olan bu girdiler, ısı ve elektrik elde etmek için doğrudan işleme de tabi olabilir, ya da ethanol ve biyodizel gibi biyoyakıtlara çevrilerek daha sonra kullanılabilir. Biyokütlenin enerjiye çevrimi, yakma ya da gazlaştırma teknolojileriyle gerçekleştirilebilir. 2019 yılı itibariyle dünyada biyoenerji kurulu gücü 124 GW, Türkiye’de ise 802 MW’tır. Ülkemizde orman, bitki,hayvan atıklarından ve belediye katı atıklarından enerji üretimi biyokütle kapsamında değerlendirilmektedir.

Jeotermal

Radyoaktif çürüme sonucu yerkabuğunun altında oluşmuş enerjinin buhar ya da su yoluyla enerji üretimi için kullanılması jeotermal kaynaktan enerji elde edilir. Bu enerji kaynağı, elektrik, ısıtma-soğutma, sıcak su elde etme gibi kaynağın derecesine göre çeşitli şekillerde kullanılmaktadır. Diğer yenilenebilir enerji kaynakları gibi bol bulunmamakla beraber, bazı bölgelerde daha yoğun olarak rastlanmaktadır. Jeotermal kaynağın elektrik üretiminde kullanılması için asgari 180 °C olması gerekmektedir. Elektrik üretiminde kullanılabilecek potansiyelin saptanması, bu kaynak için ön bir arama –sondaj çalışmasına ihtiyaç yaratmaktadır. Diğer kaynaklara göre, bu kaynağın elektrik üretimi için kullanılmasının maliyeti daha yüksektir. Dolayısıyla yüksek potansiyeline rağmen dünya çapında daha yavaş bir büyüme sergilemektedir. 2019 itibariyle dünyada jeotermal kurulu gücü 13,9 GW’tır. Türkiye, jeotermalden elektrik üretiminde ABD, Endonezya ve Filipinler’den sonra 1,5 GW kurulu gücüyle dördüncü sırada yer almaktadır.