11-GÜNEŞ PANELLERİNİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ

Dünyada enerji dönüşümü yenilenebilir enerji ve özellikle güneş enerjisi ağırlıklı olarak gerçekleşmekte, her geçen gün güneş enerjisinin kurulu güçteki ve elektrik üretimindeki payı artmaktadır. Hem hızla gelişen bir teknoloji olması hem de geçmişte yapılan kurulumlar içindeki panellerin ömrünü doğal gelişiminde ya da yıpranmadan dolayı tamamlamış olması nedeniyle, endüstri kayda değer bir miktarda güneş paneli atığı üretmektedir. Panel atığının geri dönüşümü ömrünü tamamlayan bu sistemlere dair düşünülmesi gereken en kritik konu başlıklarından biridir.

Sadece Avrupa’da 4 milyon ton güneş paneli kuruludur. 2017 itibariyle 43.500 ton olan güneş paneli atığının 2050 yılı itibariyle 60 milyon tona çıkacağı beklenmektedir.

2030’da ise son 30 senedir giderek artan kurulumların ve hızla gelişen teknolojinin bir sonucu olarak panel atıklarında çok ciddi artışın söz konusu olması beklenmektedir.

Silikon bazlı paneller %76 oranında cam, %10 oranında plastik, %8 oranında alüminyum %5 oranında silikon ve %1 oranında metalden oluşurken, ince film bazlı paneller %89 oranında cam, %6 oranında alüminyum, %4 oranında plastik ve %1 oranında metalden oluşur. Anlaşılacağı üzere bu materyallerin hepsi geri dönüşüm için ekonomik değer teşkil eden bileşenlerdir ve az miktarda kayıpla ortaya çıkmaları için özel bir ayrıştırma ve geri dönüşüm prosesine dahil olmaları gerekir. Silikon bazlı panellerde alüminyum çerçeveler ve bağlantı kutuları geri dönüşüm işleminin en başında demonte edilip ayrıştırılır, ardından paneller diğer parçalarına ayrılır. Silikon bazlı olmayan paneller ise biraz daha ayrıntılı bir sürece tabidir. Örneğin CdTE 8 kadmiyum telürid) panellerde baştaki süreç silikon bazlı panellerle benzerlik gösterse de sonrasında yarı-iletken materyallerin ayrışması için kimyasal yıkamalar yapılan bir süreç takip edilir. Bu geri dönüşüm prosesi sonucu minimum %80 oranında geri kazanım yapılabilmektedir.

Atık panellerin geri dönüşümü konusunda diğer bir önemli konu elden çıkarma aşaması ve lojistiktir. Titizlikle elden çıkarılmayan ve taşınmayan panellerin camları çoğu zaman kırılabilmekte, bu da tekrar kullanım anlamındaki değeri azaltmaktadır. Bu nedenle, özellikle ticari ömrünü tamamlayan panelleri dikkatlice ayırmak, depolamak ve taşımak gerekir. Öte yandan, yeniden kullanılacak paneller büyük ölçekli projelerden ziyade daha küçük ölçekli projelerde tercih edilmesi bu panellerin ikinci elde geçirdikleri sürecin daha dikkatlice takibine olanak sağlar. Büyük projelerde tekrar kullanım halinde, bu panelleri takip etmek daha zor olacaktır. Üstelik güneş enerjisinde teknolojinin hızlı ilerlemesi ve verimliliklerin de aynı doğrultuda yükselmesi göz önünde bulundurulacak olursa, büyük ölçekli güneş enerji santrallerinin kurulumunda yeni panel kullanılması yatırım için daha avantajlı olacaktır.

Güneş paneli dönüşümü aynı zamanda gelecek 10 yılda ciddi bir geri dönüşüm endüstrisi ve bu doğrultuda özel bir istihdam yaratarak, güneş enerjisi değer zincirine sürdürülebilir nitelikte katkı sağlayacaktır. Ancak bu konuda gelişmiş güneş enerjisi piyasasına sahip her ülkenin öngörülü bir vizyonla geleceğe hazırlanmaları, politikalarını belli standartlar çerçevesinde ayrıntılı bir şekilde ortaya koymaları kritik önemdedir. Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı’nın (IRENA) 2016’da yayınladığı rapora göre, lider pazarlara sahip Çin, ABD ve Almanya, Japonya gibi ülkeler güneş paneli atık endüstrisinde öncü olarak takip eden diğer ülkelere model teşkil edeceklerdir. Halihazırda sadece Avrupa Birliği’nin güneş paneli atıkları özelinde Waste Electical and Electronic Equipment Directive (WEEE) olarak da bilinen yasal düzenlemesi mevcuttur. Dünya çapında pek çok ülke bu panelleri genel ya da endüstriyel atık kapsamında değerlendirmektedir. ABD ve Japonya gibi ülkelerde sınırlı sayıda yapılan uygulamalarda genel atık düzenlemeleri tehlikeli hammadde içeriği nedeniyle panel testini gerekli kılmakta aynı zamanda bu panellerin lojistiği, dönüşümü ve bertarafı konusunda kılavuz uygulamalar ortaya koymaktadır.

2030 yılı itibariyle 450 milyon dolarlık geri dönüştürülen materyal, 60 milyon geri dönüşümden üretilen yeni panel, 2050 yılı itibariyle de 15 milyar dolarlık geri dönüştürülen materyal, 2 milyar geri dönüşümden üretilen yeni panel olacağı öngörülmektedir.